Ο μύθος του πυρηνικού μέλλοντος

Του Σάκη Κουρουζίδη *

Η επιχειρηματολογία των υποστηρικτών της πυρηνικής ενέργειας στηρίχτηκε έως σήμερα στη μη εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου κατά τη διαδικασία παραγωγής και άρα, να προτιμηθεί έναντι άλλων λύσεων στην εποχή της κλιματικής αλλαγής. Σήμερα, προστίθεται ένα ακόμη επιχείρημα, η ευστάθεια στην τροφοδοσία του συστήματος από τις «ασταθείς» πηγές, όπως ισχυρίζονται ότι είναι οι ΑΠΕ. Βέβαια, επαναλαμβάνονται και ορισμένα διαχρονικά επιχειρήματα, όπως ότι δήθεν η πυρηνική ενέργεια έχει χαμηλό κόστος παραγωγής.

Σε ό,τι αφορά το θέμα της ευστάθειας που -θα- προσδίδει η πυρηνική ενέργεια στο ενεργειακό μίγμα της χώρας τα πράγματα δεν είναι απλά. Όλες οι πηγές από όπου παίρνουμε ηλεκτρική ενέργεια δεν έχουν μια συνεχή και αδιάλειπτη λειτουργία. Οι θερμικοί σταθμοί έχουν μέσα ετήσια ποσοστά λειτουργίας που κυμαίνονται από 60 έως 70%. Και τα πυρηνικά εργοστάσια πάσχουν από απροσδόκητες διακοπές λειτουργίας για λόγους «συντήρησης ασφαλείας». Η αιολική ενέργεια, η κύρια πηγή από τις ΑΠΕ στην Ελλάδα, έχει ως βασικό χαρακτηριστικό της ότι ο αέρας φυσάει σε διαφορετικές στιγμές και σε διαφορετικές περιοχές και ποτέ δεν έχουμε άπνοια σε μεγάλες περιοχές ή, πολύ περισσότερο, άπνοια παντού! Ακόμα κι αν υπάρχουν προβλήματα λειτουργίας αιολικών μονάδων λόγω άπνοιας, αυτές θα είναι περιορισμένης κλίμακας γιατί αυτές είναι διάσπαρτες σε πολλές περιοχές και ο άνεμος δεν σταματά παντού την ίδια ώρα. Αν, όμως, σταματήσουν να λειτουργούν σταθμοί ορυκτών καυσίμων ή πυρηνικά εργοστάσια, τότε θα έχουμε σοβαρό πρόβλημα τροφοδοσίας του συστήματος, ακόμα και μπλακ άουτ. Οι μεταβολές στην παραγωγή αιολικής ενέργειας είναι ομαλότερες και πιο προβλεπτές, γι’ αυτό και καλύτερα διαχειρίσιμες.

Εξ άλλου, οι ταχύτατα αναπτυσσόμενες τεχνολογίες αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας (αντλιοταμίευση, δηλαδή αποθήκευση δυναμικής ενέργειας σε φράγματα με την άνοδο ποσοτήτων νερού από μια χαμηλότερη λιμνοδεξαμενή σε μια υψηλότερη και η οποία θα χρησιμοποιηθεί όταν θα υπάρχει πρόβλημα άπνοιας ή νέφωσης, ηλεκτρόλυση νερού για παραγωγή και αποθήκευση υδρογόνου, φόρτιση συσσωρευτών κ.λπ.) θα μπορούν να προσφέρουν περισσότερες εναλλακτικές λύσεις για τη διαχείριση της ενέργειας. Αν σκεφτούμε ότι από την απόφαση για κατασκευή πυρηνικού εργοστασίου έως την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος από αυτό, μεσολαβούν 10 έως 15 (το πιθανότερο για την Ελλάδα) χρόνια, τότε, μέχρι την ώρα εκείνη, θα έχουμε ασφαλώς και καλύτερα νέα από το μέτωπο της αποθήκευσης.

Αλλά, πάντα, μπορούμε να έχουμε τις μονάδες φυσικού αερίου και λιγνίτη για τις όποιες απρόβλεπτες καταστάσεις και απορώ γιατί δεν θεωρούνται ίσης σημασίας, σε ό,τι αφορά το θέμα της τροφοδοσίας του συστήματος, με την πυρηνική μονάδα.

Ο στόχος της Ε.Ε. είναι όχι μόνο συμβολή των ΑΠΕ κατά 20% στην ενέργεια που θα παράγεται το 2020, αλλά, ταυτόχρονα, εξοικονόμηση ενέργειας κατά 20% και μείωση των εκπομπών κατά 20% επίσης. Και αυτά είναι απολύτως ρεαλιστικό να τα πετύχουμε, ίσως και κάτι παραπάνω, ειδικά στις ΑΠΕ.

Με τα μέχρι τώρα δεδομένα, ο χρόνος ζωής ενός αντιδραστήρα είναι τα 40 χρόνια, ενώ τα 60 χρόνια είναι ένας θεωρητικός χρόνος ζωής του. Μόλις το 45% των λειτουργούντων αντιδραστήρων έχουν ξεπεράσει τα 25 χρόνια. Στο κόστος μιας επένδυσης για πυρηνικό εργοστάσιο δεν περιλαμβάνεται το κόστος διαχείρισης των ραδιενεργών αποβλήτων και το κόστος αποσυναρμολόγησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων (decommissioning). Αυτά φυλάσσονται (σ.σ.: πρώτη φορά ακούω να γίνεται λόγος για «ανακύκλωσή» τους!) μέχρι να βρεθεί στο μέλλον κάποια ασφαλέστερη τεχνολογία αποθήκευσής τους για τα εκατοντάδες χρόνια που θα χρειαστούν για την πλήρη αδρανοποίησή τους. Μέχρι σήμερα, έχουν συσσωρευτεί 250.000 τόνοι αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας, τα οποία περιμένουν ασφαλέστερες λύσεις για την διαχείρισή τους. Αυτά θα φτάσουν τις 400.000 τόνους το 2015 και το 1.000.000 τόνους το 2050! Στις ΗΠΑ, υπολογίζεται ότι μέχρι το 2015 θα είναι έτοιμος ένας υπόγειος χώρος εναπόθεσης των ραδιο-αποβλήτων, στο όρος Γιούκα της Νεβάδα, όπου θα αποτεθούν περίπου 70.000 τόνοι από αυτά, τα οποία σήμερα βρίσκονται σε «προσωρινούς» αποθηκευτικούς χώρους. Για τη μεταφορά τους θα χρησιμοποιηθούν 4.600 τρένα και νταλίκες που θα διασχίζουν 40 πολιτείες. Το συνολικό κόστος του εγχειρήματος θα ανέρθει στα 65 δισ.. δολάρια.

Το κόστος παραγωγής της ατομικής ενέργειας θεωρείται «χαμηλό» επειδή δεν συνυπολογίζεται το κόστος διαχείρισης των αποβλήτων, όπως και το κόστος αποσυναρμολόγησης των πυρηνικών εγκαταστάσεων, τα οποία μετακυλίονται στην «κοινωνία». Το κόστος που υπολογίζει η British Energy/BNFL είναι 4,38 eurocent/kWh, ενώ αυτό ανεβαίνει στα 12,1 eurocent/kWh, αν υπολογίσει κανείς το σύνολο των δαπανών που πραγματικά εμπλέκονται στην τεχνολογία αυτή.

Το νέο πυρηνικό εργοστάσιο στο νησί Olkuioto στη Φινλανδία ήταν προγραμματισμένο να παράγει ηλεκτρική ενέργεια από φέτος, όμως μάλλον αυτό δεν θα ξεκινήσει πριν από το 2012. Η αρχική συμφωνία προέβλεπε ότι το κόστος θα ήταν 3 δισ. ευρώ και μέχρι στιγμής έχει ήδη διπλασιαστεί.

Οι μηδενικές εκπομπές που επικαλείται το λόμπι των πυρηνικών είναι ένας μύθος, αν υπολογίσουμε τις τεράστιες ποσότητες ενέργειας -και τις συνεπαγόμενες εκπομπές- που απαιτούνται για την εξόρυξη και επεξεργασία των υλικών χαμηλής σχετικά περιεκτικότητας σε καύσιμο που τροφοδοτούν τους αντιδραστήρες.

Αφήσαμε στο τέλος το κόστος ενός πιθανού ατυχήματος, το οποίο είναι τεράστιο. Η Ουκρανία πλήρωσε για το ατύχημα στο Τσερνομπίλ, μέσα στην πρώτη δεκαετία, περισσότερο από 120 δισ. δολάρια. Γι’ αυτό και οι ασφαλιστικές εταιρείες προβληματίζονται για το ρίσκο που αναλαμβάνουν. Η Swiss Re, η δεύτερη μεγαλύτερη ασφαλιστική εταιρεία του κόσμου, θεωρεί ότι, σύμφωνα με τους παραδοσιακούς τρόπους υπολογισμού του ρίσκου, το πυρηνικό ασφαλιστικό ρίσκο είναι δυσανάλογα μεγάλο.

«Η αιολική ενέργεια είναι πολύ συχνά η πιο ελκυστική επιλογή για νέους σταθμούς παραγωγής, για οικονομικούς λόγους, αλλά και για λόγους βελτίωσης της ενεργειακής ασφάλειας, χωρίς να αναφερθούμε σε περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά οφέλη» δήλωσε ο Πρόεδρος του GWEC, καθηγητής Αρθούρος Ζερβός (και νυν πρόεδρος της ΔΕΗ). «Η αιολική βιομηχανία δημιουργεί και πολλές νέες θέσεις εργασίας: πάνω από 400.000 εργαζόμενοι απασχολούνται στη βιομηχανία και σύντομα θα γίνουν εκατομμύρια».

Η απάντηση της πυρηνικής ενέργειας στο πρόβλημα της κλιματικής, έτσι κι αλλιώς, θα ήταν πολύ αργή, πολύ ακριβή και εντελώς περιορισμένη. Η πυρηνική ενέργεια αποτελεί μέρος του ενεργειακού προβλήματος και όχι παράγοντα της λύσης του. Μπορεί να είναι μέσα στο πρόβλημα «αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη» αλλά και του ακριβώς αντίθετου σεναρίου, του «πυρηνικού χειμώνα» του πλανήτη.

* Ο Σάκης Κουρουζίδης, είναι διευθυντής του περιοδικού Δαίμων της Οικολογίας

To Ευρωκοινοβούλιο ψηφίζει για την προστασία από ακτινοβολίες και κεραίες κινητής τηλεφωνίας

Υπερψηφίστηκε από το Ευρωκοινοβούλιο έκθεση κόλαφος για τις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας

H Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων του Ευρωκοινοβουλίου, ενέκρινε στις17 Φεβρουαρίου του 2009, -με 43 ψήφους υπέρ, μία λευκή και 3 κατά- έκθεση με τίτλο «σχετικά με τα προβλήματα υγείας που σχετίζονται με τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία». Η έκθεση αυτή συζητήθηκε στην ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου στις αρχές Απριλίου και υπέρ ψηφίστηκε συντριπτικά με 559 υπέρ, 22 κατά, 8 λευκά (σελ. 131). Εισηγήτρια ήταν η κυρία Frédérique Ries.

Η έκθεση αυτή αποτελεί κόλαφο για τις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας και την προπαγάνδα τους. Χωρίς να μπαίνει στην επιστημονική αντιδικία, η έκθεση, αποδέχεται ότι υπάρχει πρόβλημα και μάλιστα σοβαρό και προτείνει μια σειρά από μέτρα, που έχουν πια την έγκριση και του Ευρωπαϊκού κοινοβουλίου.

Στο κείμενο που ακολουθεί παρουσιάζουμε μερικά από τα βασικά σημεία της έκθεσης, μαζί με κάποιες ερμηνείες και σχολιασμούς, γιατί πολλά πράγματα τα λέει διακριτικά και έμμεσα όπως είναι φυσικό, αλλά δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς τι πραγματικά εννοεί. Μπορείτε όμως να διαβάστε και την ίδια την έκθεση. Δεν είναι μεγάλη. [Ολόκληρη η Έκθεση εδώ]

Το σημαντικό είναι ότι με αυτή την απόφαση ενισχύονται τα επιχειρήματα των πολιτών που αντιδρούν στην ασυδοσία εγκατάστασης των κεραιών κινητής τηλεφωνίας σε κατοικημένες περιοχές. Στην ουσία το Ευρωκοινοβούλιο αποδέχεται και μάλιστα με συντριπτικό ποσοστό, ότι αυτή η κατάσταση δεν πάει άλλο. Παίζουμε με την δημόσια υγεία και αυτό πρέπει να σταματήσει.

Διαβάστε τα βασικά σημεία:

"Σχετικά με τα προβλήματα υγείας που σχετίζονται με τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία"

* H έκθεση θεωρεί ότι τα όρια που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) το 1999 δεν είναι πια αξιόπιστα και πρέπει να επανεξεταστούν. Δηλαδή να πέσουν. Ένα από τα επιχειρήματα που προβάλει είναι ότι η διχογνωμία της επιστημονικής κοινότητας έχει ενταθεί μετά την 12η Ιουλίου 1999 όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε τα όρια έκθεσης του κοινού για τα ΗλεκτροΜαγνητικά Πεδία (ΗΜΠ) στα 55 volt/μέτρο.
* Επισημαίνει επίσης τη ραγδαία επέκταση τεχνολογιών που εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία τις τελευταίες δεκαετίες και άρα την διαρκή ανάγκη επανεξέτασης και αναπροσαρμογής των μέτρων προστασίας του κοινού.
* Υπενθυμίζει επίσης ότι το Σεπτέμβριο του 2008 το Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο είχε εγκρίνει με συντριπτική πλειοψηφία (522 ψήφοι υπέρ και 16 κατά), σύσταση να ληφθούν ως μέτρο τα χαμηλότερα όρια που θέτουν κάποιες χώρες για την προστασία του κοινού από την ακτινοβολία χαμηλών συχνοτήτων, δηλαδή του ηλεκτρισμού. Κάτι που δεν έχει γίνει ακόμα για τις ακτινοβολίες που προέρχονται από τις υψηλές συχνότητες, δηλαδή τις ασύρματες επικοινωνίες. Ήδη πριν από 10 χρόνια το Κοινοβούλιο είχε στείλει σαφές μήνυμα σύνεσης όσον αφορά τη θέσπιση ορίων. Η σύσταση ήταν η έκθεση στις ακτινοβολίες να είναι «τόσο χαμηλότερη όσο είναι λογικά εφικτό». Απόδειξη της δυνατότητας μείωσης των ορίων είναι ότι ήδη 9 κράτη μέλη τα έχουν μειώσει προληπτικά σε εθνικό ή σε περιφερειακό επίπεδο. Το Λουξεμβούργο, όρισε ως μέγιστο όριο εκπομπής τα 3 volt/μέτρο για πηγές που βρίσκονται πλησίον περιοχών στις οποίες ενδέχεται να κατοικούν άνθρωποι. Στην πράξη, ο πληθυσμός του Λουξεμβούργου προστατεύεται 14 φορές περισσότερο έναντι των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων από ό,τι άλλοι πολίτες της ΕΕ. Και αφού στο Λουξεμβούργο το λογικά εφικτό είναι το 3 volt/μέτρο, γιατί όχι και παντού;
* Σε αυτή την διαδικασία αλλαγής η έκθεση προτείνει να ληφθούν ιδιαίτερα υπόψη οι βιολογικές επιπτώσεις στην υγεία από την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Να σημειώσουμε ότι μέχρι σήμερα τα όρια έχουν καθοριστεί μόνο από τις θερμικές επιπτώσεις (άνοδος της θερμοκρασίας στο σώμα) που είναι οι μόνες άμεσα επιβεβαιώσιμες. Οι περιπτώσεις άλλων βλαβών, όπως και των καρκινογενέσεων, δεν έχουν ληφθεί υπ’ όψιν καθώς δεν είναι αποδείξιμες παρά μόνο μέσα από μακροχρόνιες στατιστικές αφού δεν είναι γνωστοί ακόμα οι βιολογικοί μηχανισμοί που δημιουργούν τον καρκίνο ή συναφείς βλάβες.
* Η έκθεση καλεί επίσης τα κράτη μέλη να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Σουηδίας και να αναγνωρίζουν τα άτομα που υποφέρουν από ηλεκτρο-υπερευαισθησία ως άτομα με αναπηρία, ούτως ώστε να τυγχάνουν επαρκούς προστασίας και ίσων ευκαιριών. Αυτή της η πρόταση στην ουσία σημαίνει ότι τα όρια πρέπει να τίθενται με κριτήριο τις ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες (παιδιά, ηλικιωμένους, ασθενείς) και όχι τον μέσο υγιή ενήλικα. Όπως ας πούμε γίνεται με τα πεζοδρόμια, που βάση προδιαγραφών φτιάχνονται υποχρεωτικά πια για τα άτομα με κινητικά προβλήματα.

Σε άλλες από τις προτάσεις της η έκθεση ζητά να ληφθούν μια σειρά από άμεσα μέτρα:

* Σχετικά με την τοποθέτηση των κεραιών, καθώς απ’ ότι φαίνεται η αυθαιρεσία στην τοποθέτηση τους είναι πανευρωπαϊκό φαινόμενο.
* Απευθύνει έκκληση για κοινή χρήση των ιστών και των πομπών, οι οποίοι θα τοποθετούνται με τέτοιο τρόπο από τους παρόχους, ώστε να περιοριστεί ο αυξανόμενος αριθμός τους που τοποθετούνται εσφαλμένα προκειμένου να μειωθεί ο αριθμός τους και η έκθεση του πληθυσμού σε ΗΜΠ.
* Να λαμβάνεται μέριμνα έτσι ώστε τουλάχιστον τα σχολεία, οι βρεφονηπιακοί σταθμοί, οι οίκοι ευγηρίας και τα ιδρύματα υγειονομικής περίθαλψης να παραμένουν σε ασφαλή απόσταση, από τέτοιου είδους εγκαταστάσεις.
* Ζητά να καταρτιστεί οδηγός διαθέσιμων τεχνολογικών επιλογών οι οποίες είναι αποτελεσματικές για τη μείωση της έκθεσης σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Είναι φανερό ότι η έκθεση αναγνωρίζει το κοινό «μυστικό» ότι τέτοιες τεχνολογίες υπάρχουν αλλά δεν χρησιμοποιούνται γιατί οι εταιρείες δεν θέλουν να ξοδευτούν!
* Ζητά η Ευρωπαϊκή Ένωση να συμπεριλάβεί όλες τις συσκευές με ακτινοβολίες στα κριτήρια που θέτει για την πιστοποίηση του υγιεινού περιβάλλοντος κτιρίων. Δηλαδή και το ασύρματο internet και ασύρματα τηλέφωνα. Αναφέρει επιπλέον: «Αναγνωρίζοντας τη συμβολή αυτών των νέων τεχνολογιών, καθώς και την παρουσία τους παντού στους χώρους εργασίας, τις βιβλιοθήκες αλλά και τις ιδιωτικές κατοικίες, παραδεχόμαστε επίσης ότι οι εν λόγω συσκευές πρέπει να έχουν μελετηθεί προτού διατεθούν στην αγορά και ότι, γενικότερα, να έχουν καθοριστεί συγκεκριμένα όρια ως προς το επίπεδο έκθεσης μιας κατοικίας σε μικροκύματα. Διαφορετικά,... θα διακινδυνεύαμε να μην προσφέρουμε συνδρομή σε καταναλωτές έναντι κινδύνων που τους απειλούν»!

Για την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τους κίνδυνους:

* Συνιστά στην Επιτροπή, να διαθέσει πόρους από την έρευνα για μια εκστρατεία ενημέρωσης της ευρωπαϊκής νεολαίας σχετικά με πρακτικές ασφαλέστερης χρήσης των κινητών τηλεφώνων. Με αυτή της την πρόταση έμμεσα δέχεται, ότι η προστασία είναι πιο επείγουσα από την ίδια την έρευνα. Δηλαδή ο κίνδυνος πιο αποδεδειγμένος απ’ ότι προς απόδειξη.
* Κάνει κριτική στις επιθετικές διαφημιστικές εκστρατείες των εταιριών και ειδικά τις προσφορές δωρεάν χρόνου ομιλίας σε εφήβους. Ζητά την προειδοποιητική σήμανση όλων των συσκευών που εκπέμπουν ακτινοβολία. Κάτι δηλαδή σαν αυτό που έγινε με τον καπνό.

Τέλος η έκθεση περιλαμβάνει τρεις ενδιαφέρουσες αναφορές:

1. Για την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ)

Η έκθεση διακριτικά αλλά με σαφήνεια αμφισβητεί την αξιοπιστία της ΠΟΥ, που είναι ο οργανισμός που έχει θέσει τα παγκοσμίως αποδεκτά όρια των 55 volt/μέτρο. Την κατηγορεί έμμεσα για έλλειψη διαφάνειας, για προσπάθεια του να διατηρηθεί το σημερινό καθεστώς. Λέει: «Στην πραγματικότητα, η ΠΟΥ φαίνεται να επιθυμεί να χρονοτριβήσει και μας δίνει ραντεβού το 2015 προκειμένου να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση του αντικτύπου των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στον άνθρωπο.» Το εύλογο ερώτημα θα προσθέταμε εμείς είναι, ότι αν η ΠΟΥ λέει ότι θα ξέρει το 2015, τότε με ποιο κριτήριο έθεσε και υπερασπίζεται τα όρια του;

2. Για τη μελέτη INTERPHONE:

Η μελέτη INTERPHONE που εγκαινιάστηκε από την Ε.Ε. το 1998, διαφημίστηκε ως το πληρέστερο επιστημονικό εγχείρημα σε αυτόν τον τομέα, στο οποίο μετέχουν τουλάχιστον 12 κράτη σε διεθνές επίπεδο και το οποίο συνοδεύεται από ένα υποδειγματικό πρωτόκολλο που αποβλέπει στο να εξασφαλιστεί στον μέγιστο δυνατό βαθμό η ικανότητα διερεύνησης των κινδύνων εμφάνισης ορισμένων τύπων καρκίνου, ειδικότερα δε εγκεφαλικών όγκων, καθώς και όγκων του ακουστικού νεύρου και της παρωτίδας. Η μελέτη κατά περίεργο τρόπο ξεκίνησε πρακτικά με δύο χρόνια καθυστέρηση το 2000. Και ενώ τα πορίσματα της αναμένονταν να δημοσιευτούν το 2006, λόγο συστηματικής αναβολής… ακόμα τα περιμένουμε! Σε κάθε περίπτωση, αναφέρει η έκθεση, εναπόκειται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία συνέβαλε σημαντικά στη χρηματοδότηση της εν λόγω παγκόσμιας μελέτης, να απαιτήσει από τους υπευθύνους του προγράμματος να της κοινοποιήσουν τους λόγους για τους οποίους δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί τα τελικά πορίσματα, και να ενημερώσει αμέσως, εφόσον λάβει απάντηση, το Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη.
Έχει όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον ότι παρ’ ότι η interphone επιμένει να μην δημοσιεύει συμπεράσματα , η συντονίστρια της μελέτης, κ. Elisabeth Cardis, με βάση τις υπάρχουσες γνώσεις, συνιστά να γίνεται λελογισμένη χρήση των κινητών τηλεφώνων από τους ανηλίκους και να προτιμώνται οι σταθερές τηλεφωνικές συσκευές.
Μάλιστα η έκθεση σε άλλο σημείο σχετικά με τις μελέτες γενικά, προτείνει να γίνεται αξιολόγησης της επιστημονικής αξιοπιστίας τους, καθώς και πάλι έμμεσα διαβλέπει ότι αυτές είναι διαβλητές από συμφέροντα και ανταγωνισμούς!

3. Για τις ασφαλιστικές εταιρείες:

Στο σημείο 27 η έκθεση εκφράζει την έντονη ανησυχία της για το γεγονός ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες τείνουν να εξαιρούν από την ασφαλιστική κάλυψη κινδύνους που σχετίζονται με τις ακτινοβολίες, γεγονός που σημαίνει ότι στην πράξη ότι οι ευρωπαϊκές ασφαλιστικές εταιρείες έχουν ήδη αποφανθεί για τον κίνδυνο! «Οι ασφαλιστικές εταιρείες αρνούνται κατά κανόνα να προσφέρουν κάλυψη έναντι κινδύνων αστικής ευθύνης σε σχέση με τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία. Έχοντας υπόψη την ικανότητα των ασφαλιστών να αξιολογούν κάθε είδους κινδύνους και να στοιχηματίζουν στο μέλλον, ευλόγως μπορούμε να αναρωτηθούμε τι τους ωθεί να εφαρμόζουν κατ’ αυτόν τον τρόπο την αρχή της προφύλαξης;».

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥΣ

Θα πρέπει από την αρχή να πούμε, πως ο ακριβής όρος είναι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί, και όχι μεταλλαγμένοι, επειδή αυτοί, δεν προέκυψαν τυχαία στη φύση, αλλά είναι αποτέλεσμα σκόπιμης παρέμβασης του ανθρώπου επάνω στο DNA των οργανισμών αυτών. Παρόλα αυτά επειδή ο όρος μεταλλαγμένα επικράτησε και έτσι γίνεται αντιληπτός, θα τον χρησιμοποιούμε στο κείμενο, εκτιμώντας ότι δεν είναι κύριο σημείο το θέμα της ορολογίας στο μεγάλο θέμα της τροποποίησης του DNA.

1. Τι είναι οι μεταλλαγμένοι οργανισμοί;

Γενετικά μεταλλαγμένοι οργανισμοί είναι ζωντανοί οργανισμοί ο οποίοι δημιουργήθηκαν τεχνητά με την προσθήκη ή αφαίρεση γονιδίων που προέρχονται από οργανισμούς που ανήκουν σε εντελώς διαφορετικά είδη.
Λ.χ οι επιστήμονες έχουν την δυνατότητα να πάρουν γονίδια από ζώα και να τα μεταφέρουν σε φυτά, γονίδια από μικρόβια να τα προσθέσουν στο καλαμπόκι, γονίδια ανθρώπου να τα ενσωματώσουν σε μικρόβια και ότι άλλο μπορεί να φαντασθεί κανείς. Σκοπός είναι να δημιουργηθούν νέα φυτά τα οποία δεν θα προσβάλλονται από ασθένειες, θα αναπτύσσονται σε συνθήκες ξηρασίας και σε αλμυρά εδάφη, θα χρειάζονται λίγο νερό, και η διαδικασία παραγωγής τους θα έχει μεγαλύτερο οικονομικό όφελος. Ανάλογες διαδικασίες αφορούν με τα μεταλλαγμένα ζώα.
Ο νέος οργανισμός που προέρχεται με αυτόν τον τρόπο, είναι ένας μεταλλαγμένος οργανισμός, ο οποίος δεν θα προέκυπτε ποτέ από φυσικές διαδικασίες. Οι μεταλλαγμένοι οργανισμοί είναι προϊόντα της γενετικής μηχανικής.

2. Οι μεταλλαγμένοι οργανισμοί είναι περιττοί, ή εχθρικοί για τον άνθρωπο;

Όλες οι εφαρμογές της γενετικής μηχανικής δεν είναι εξ ορισμού θετικές ή αρνητικές για τον άνθρωπο και τη φύση. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι άλλες από τις εφαρμογές μπορούν να χαρακτηρισθούν ως ευεργετικές για τον άνθρωπο - και είναι εκείνες που δεν διαταράσσουν τη σχέση του με τη φύση και δεν προσβάλλουν την ισορροπία των οικοσυστημάτων- και άλλες που χαρακτηρίζονται από μία διάθεση "διόρθωσης" της φύσης, και είναι εκείνες που εγκυμονούν τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη βιωσιμότητα του πλανήτη και της ίδιας της ζωής.
3 Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν όλες εκείνες οι εφαρμογές που χρησιμοποιούν τους μεταλλαγμένους οργανισμούς εντός των εργαστηρίων για την παρασκευή χρήσιμων φαρμακευτικών ουσιών, όπως εμβόλια, φάρμακα καθώς και ουσίες σημαντικές για την επιστημονική έρευνα. Η κατηγορία αυτή στο βαθμό που λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα για τη μη διαφυγή τους στο περιβάλλον, θα λέγαμε ότι μπορεί να γίνει αποδεκτή.
3 Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει τους μεταλλαγμένους οργανισμούς που σκόπιμα απελευθερώνονται στο περιβάλλον σε τεράστιες εκτάσεις (σόγια, καλαμπόκι, ψάρια, ζώα κ.λ.π) και οι οποίοι χωρίς να εισφέρουν ουσιαστικά στην επίλυση των προβλημάτων της ανθρωπότητας, μπορούν να υπονομεύσουν την περιβαλλοντική ισορροπία και συνοχή και μαζί με τις υπόλοιπες περιβαλλοντικές απειλές, να κινηθούν σε μια κατεύθυνση εχθρικών αλλαγών απέναντι στη φύση και την ανθρωπότητα.

3. Πώς μπορούμε να αναγνωρίζουμε τα μεταλλαγμένα τρόφιμα

Σήμερα το καλαμπόκι και η σόγια είναι δύο από τις πιο σημαντικές πρώτες ύλες στη βιομηχανία των τροφίμων. Περισσότερα από 30.000 συσκευασμένα τρόφιμα, δηλαδή πάνω από το 60% των τροφίμων, περιέχουν παράγωγα σόγιας ή καλαμποκιού.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απεφάσισε τον Δεκέμβριο του 1997 ότι όλα τα προϊόντα τα οποία θα περιέχουν πρωτεΐνη, ή DNA από μεταλλαγμένους οργανισμούς, πρέπει να σημαίνονται με ειδική ετικέτα.
Σύμφωνα με την πρόταση αυτή, ορισμένα μεταλλαγμένα προϊόντα, όπως η λεκιθίνη σόγιας (είναι προσθετικό των τροφίμων) και το 95% του λαδιού της σόγιας (τα οποία δεν περιέχουν πρωτεΐνη και DNA) δεν θα χρειάζονται σήμανση. Έτσι συνολικά το 95-98% των περίπου 30.000 προϊόντων που μπορούν να προκύψουν από μεταλλαγμένους οργανισμούς δεν χρειάζονται υποχρεωτική σήμανση. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι όσον καιρό συνεχίζει η παραγωγή και η κυκλοφορία των μεταλλαγμένων ουσιών και τροφίμων, ο καταναλωτής είναι απροστάτευτος.
Πού βρίσκονται τα προϊόντα μεταλλαγμένης σόγιας
.Αλλαντικά
.Ζαχαρωτά-γλυκά
.Κονσέρβες ψαριού
.Μπισκότα
.Παιδικές τροφές
.Προϊόντα σοκαλάτας
.Στιγμιαίος καφές
.Ψωμί
Πού βρίσκονται τα προϊόντα μεταλλαγμένου καλαμποκιού
.Δημητριακά ( καλαμποκάλευρο, σιμιγδάλι, άμυλο, νιφάδες καλαμποκιού)
.Ζαχαρωτά-γλυκά
.Κονσέρβες ψαριού
.Μπισκότα
.Παιδικές τροφές
.Φυτικά έλαια

4. Πιθανοί κίνδυνοι για την υγεία από τρόφιμα που προέρχονται από μεταλλαγμένους οργανισμούς

Να σημειώσουμε ότι η κατανάλωση μεταλλαγμένων τροφίμων γίνεται εδώ και 7, 8 χρόνια. Θα χρειαστεί ίσως πολύ μεγαλύτερο διάστημα και αρκετές μελέτες για μια ολοκληρωμένη εικόνα γύρω από το ζήτημα. Μέχρι στιγμής πάντως μπορούμε να επισημάνουμε τους εξής κινδύνους:
Να εισαχθούν στην τροφική αλυσίδα νέοι αλλεργιογόνοι παράγοντες. Αυτό συνέβη όταν μεταφέρθηκε ένα γονίδιο από βραζιλιάνικη καρύδα σε φυτό σόγιας για να βελτιωθεί η θρεπτική της αξία και αποδείχτηκε πειραματικά ότι ένα αλλεργιογόνο από ένα φυτό μπορεί να μεταφερθεί σε ένα άλλο μέσω της γενετικής μηχανικής.
Να αυξηθεί η αντίσταση των μικροβίων στα αντιβιοτικά, (νεομυκίνη, στρεπτομυκίνη, αμπικιλλίνη, καναμυκίνη) και να μειωθεί η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων αυτών.
Να παραχθούν νέες τοξίνες από μεταλλαγμένα φυτά που εκκρίνουν τοξικές ουσίες ενάντια σε ζιζάνια και έντομα και οι οποίες μπορεί να είναι τοξικές και για τον άνθρωπο.
Να επιδράσουν οι μεταλλαγμένοι οργανισμοί σε οργανισμούς που δεν είναι προβλεπόμενοι στόχοι. Εργαστηριακά πειράματα έδειξαν ότι γύρη από γενετικά τροποποιημένο καλαμπόκι-Bt μπορεί να αποβεί θανατηφόρος στην πεταλούδα τύπου Monarch.
Αυτό όμως που είναι αναγκαίο να κατανοήσουμε, είναι οι κίνδυνοι προκύπτουν κυρίως στην διαδικασία παραγωγής των μεταλλαγμένων φυτών και ζώων. Για να απαντήσουμε δηλαδή συνολικά για τους κινδύνους από τα μεταλλαγμένα, απαιτείται πέρα από τις ενδεχόμενες τοξικές επιδράσεις στον άνθρωπο, να εκτιμηθούν οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι στα ζώα που βόσκουν, στα πουλιά, στα έντομα, τα οποία για πρώτη στη βιολογική τους ιστορία εκτίθενται σε ένα σύνολο καινοφανών ουσιών. Οι ενδεχόμενες αρνητικές επιδράσεις σε όλους αυτούς τους οργανισμούς της φύσης, είναι βέβαιο ότι θα επηρεάσει αναπόφευκτα και την υγεία του ίδιου του ανθρώπου. Και τούτο γιατί είναι γνωστό ότι " η υγεία του ανθρώπου είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ισορροπία των διαφόρων παραμέτρων του οικοσυστήματος και δεν περιορίζεται μόνο στα στενά πλαίσια της αναζήτησης περιορισμένων βλαβών και νόσων". Κατά συνέπεια πέρα από τις άμεσες επιπτώσεις στον άνθρωπο, η παραγωγή και κυκλοφορία των μεταλλαγμένων τροφίμων πρέπει να εξετασθεί κάτω από το ενδεχόμενον να συμβούν δραματικές αλλαγές στη βιόσφαιρα και στην οικολογική ισορροπία.

5. Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για το περιβάλλον;

Οι κίνδυνοι από την απελευθέρωση των μεταλλαγμένων φυτών στο περιβάλλον, είναι πολλοί και μεγάλοι. Ανάμεσα στους άλλους θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι:
Μέσω της γύρης μπορούν να μεταφερθούν γονίδια στα φυτά των γύρω καλλιεργειών, αλλά και σε άγρια συγγενικά φυτικά είδη (γενετική μόλυνση), προκαλώντας απρόβλεπτα φαινόμενα.
Με τα μεταλλαγμένα φυτά διαταράσσεται η οικολογική ισορροπία και η βιοποικιλότητα. Μπορεί να αυξηθεί η ανθεκτικότητα σε αρκετά είδη ζιζανίων, νέα είδη να κυριαρχήσουν, άλλα να υποχωρήσουν ή να εξαφανιστούν και έτσι να υπάρξει μια πλήρης φυσική απορύθμιση.
Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι αυτή η διαδικασία δεν είναι αναστρέψιμη. Γιατί εδώ δεν μπορεί να εφαρμοστεί διαδικασία απόσυρσης, όπως συμβαίνει συχνά με φάρμακα που αποσύρονται από την κυκλοφορία γιατί έχουν σημαντικές παρενέργειες. Οι μεταλλαγμένοι οργανισμοί έτσι και απελευθερωθούν στο περιβάλλον δεν μπορούν ποτέ να ανακληθούν.
Και όπως αναφέρει ο βρετανικός Ιατρικός Σύλλογος σε μία αναφορά του το 1999, « Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι αφ' ης στιγμής οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί απελευθερωθούν στο περιβάλλον, δεν μπορούν ποτέ να ανακληθούν »
Ακόμη ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης στις 5/6/2001, με πόρισμα επιτροπής που συνέστησε για να εξετάσει τις επιπτώσεις των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών (Γ.Τ.Ο) στην υγεία του ανθρώπου, ανάμεσα στα άλλα επισημαίνει ότι: «Η απελευθέρωση των Γ.Τ.Ο. στο περιβάλλον είναι μια διαδικασία που πρέπει να ανασταλεί. Η αναστολή αυτή να ισχύσει για όσο διάστημα χρειαστεί, ώστε να παραχθεί η αναγκαία τεχνογνωσία που θα εγγυάται τη μη πρόκληση βλάβης στην υγεία και το περιβάλλον. Η επιστήμη δεν εξασφαλίζει σήμερα την εγγύηση αυτή», και καλεί την ελληνική πολιτεία να εμποδίσει την εισαγωγή και διάθεση τροφών που προέρχονται από Γ.Τ.Ο. Επίσης να απαγορεύσει την πειραματική ή εκτεταμένη καλλιέργεια των γενετικά τροποποιημένων φυτών, καθώς και την εκτροφή των γενετικά τροποποιημένων ζώων».

6. Πώς μπορούμε να προστατέψουμε την υγεία μας;

Ίσως αυτό που θα έπρεπε να κάνουν οι καταναλωτές που έχουν πεισθεί ότι τα μεταλλαγμένα τρόφιμα, ως διαδικασία παραγωγής και κατανάλωσης, μπορούν να υπονομεύσουν την υγεία του ανθρώπου και του περιβάλλοντος, είναι:
να πιέσουν με κάθε τρόπο ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να εξακολουθεί να αντιστέκεται στην καλλιέργεια μεταλλαγμένων φυτών και ζώων.
Να απαιτήσουν να τηρείται η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για σήμανση των προϊόντων που περιέχουν μεταλλαγμένα συστατικά.
Να πιέσουν ώστε ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ), να εντείνει τους ελέγχους γύρω από το ζήτημα των μεταλλαγμένων, ώστε οι πολίτες να αισθάνονται ότι προστατεύονται από τα αρμόδια κυβερνητικά σώματα.
Τέλος να αναπτύξουν πρωτοβουλίες για ενημέρωση και δράση ενάντια στο μεγαλύτερο βιολογικό πείραμα που διεξάγεται στον πλανήτη, με απρόβλεπτες και μη αναστρέψιμες συνέπειες.
Να αποκρούουν επιχειρήματα που συνδέουν την δημιουργία μεταλλαγμένων τροφίμων με το πρόβλημα της πείνας που υπάρχει στον πλανήτη. Η πείνα των λαών αυτών δεν συνδέεται με την παραγωγή των τροφίμων, αλλά με την κατανομή τους ανά τον κόσμο, τη φτώχεια, το ζήτημα του υπερπληθυσμού καθώς και την αυτόνομη οικονομική ευημερία των χωρών αυτών.
Οι πολίτες δεν έχουν κανένα λόγο να ταυτίσουν τη ζωή τους και το μέλλον του πλανήτη με τα συμφέροντα των πολυεθνικών εταιρειών της διατροφής. Για ακόμη μια φορά τα κέρδη δεν μπορεί να είναι πάνω από τους ανθρώπους.
ΤΟΥ ΤΑΣΟΥ ΚΟΥΡΑΚΗ
ΒΟΥΛΕΥΤΗ Α΄ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ