Σάββατο, 9 Ιανουαρίου 2010

Κοινωνία και Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας


Tου ΓΙAΝΝΗ ΜAΡΓΑΡΗ*


Στις μέρες μας αναβιώνει μια γενικευμένη πίστη στη δυνατότητα της τεχνοεπιστήμης να διασώσει την κοινωνία σύροντάς την έξω από τον επικίνδυνα διογκούμενο σωρό των προβλημάτων της. Εν προκειμένω η τελευταία φαίνεται να στηρίζεται στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών όσον αφορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Σε ποιο βαθμό όμως αυτή η πίστη έχει βάση, ποια η ειδοποιός διαφορά των ΑΠΕ από τις συμβατικές πηγές ενέργειας; Με ποιον τρόπο μπορούν να συμβάλουν σε ένα νέο μοντέλο κοινωνίας που δεν στήνει σταδιακά την αυτοκαταστροφή της;

Αν και τονίζεται, σωστά μεν, το γεγονός ότι δεν παράγονται αέρια θερμοκηπίου (CO2, CH4, NOx κ.α.) κατά τη χρήση ΑΠΕ, έμφαση που δίνεται λόγω της αιτιακής σχέση μεταξύ της υπερσυσσώρευσης τέτοιων αερίων και της ανόδου της θερμοκρασίας του πλανήτη, αμελείται να αναφερθεί η θεμελιώδης δυνατότητα των ΑΠΕ για τοπική παραγωγή και τοπική κατανάλωση.

Σε αντίθεση με τις συμβατικές πηγές που απαιτούν μεγάλη ενεργειακή πυκνότητα παραγωγής αλλά και κατανάλωσης (αυξημένη ισχύς σε μικρή γεωγραφική έκταση), οι ΑΠΕ μπορούν να μετατοπίσουν την ενεργειακή ένταση από το εθνικό και υπερεθνικό στο τοπικό επίπεδο.

Δεν ισχυρίζομαι ότι το σύνολο των ενεργειακών δραστηριοτήτων (παραγωγή και κατανάλωση) μπορεί να αποκεντρωθεί πλήρως αλλά η πλειονότητα πρέπει να ανακλιμακωθεί αν η σταδιακή απεξάρτηση από ορυκτά καύσιμα θέλουμε να έχει ελπίδα πραγμάτωσης.

Η ενσωμάτωση των ΑΠΕ στα υπάρχοντα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας αν και τεχνολογικά εφικτή σε έναν βαθμό (η διείσδυση ΑΠΕ οριακά μπορεί να υπερβαίνει το 30% του ετήσιου μέγιστου φορτίου) αντιμετωπίζει, εκτός από το μεγάλο οικονομικό κόστος, προβλήματα όπως το ζήτημα της αποθήκευσης της ενέργειας, η οποία σε συστήματα μεγάλης κλίμακας δεν φαίνεται να μπορεί να επιτευχθεί.

Μορφές αποκεντρωμένων συστημάτων, όπως τα μικροδίκτυα και τα λεγόμενα έξυπνα δίκτυα, είναι ήδη στη διάθεσή μας προς αξιοποίηση. Οι σύγχρονες τεχνολογίες ΑΠΕ παρέχουν σχεδόν το σύνολο των τεχνικών υπηρεσιών των συμβατικών μονάδων (θέματα ρύθμισης δικτύου, αξιοπιστία - ασφάλεια παροχής). Για να γενικευθεί όμως η χρήση τους απαιτείται η ενεργοποίηση των τοπικών κοινωνιών, μια προσέγγιση του παραγωγού με τον καταναλωτή ενέργειας.

Οι ΑΠΕ σε συνδυασμό με τη συλλογική απάθεια όχι μόνο δεν θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής αλλά θα παραχωρήσουν τη θέση τους πολύ εύκολα στον άνθρακα, την πυρηνική ενέργεια και κάθε άλλη πηγή ενέργειας που θα κληθεί να λύσει το πρόβλημα μιας διαρκώς διογκούμενης κατανάλωσης.

Την κατανάλωση μιας κοινωνίας που θα παρακολουθεί τις κλιματικές αλλαγές από τη θέση του παρατηρητή ενώ την ίδια στιγμή τρώει από το κουφάρι του οργανικού και ανόργανου κόσμου που την περιβάλλει.

Προσπαθώντας να αναδείξουμε τη σημασία του κοινωνικού πλαισίου μέσα στο οποίο οι ΑΠΕ μπορούν να γενικευθούν, έχει ενδιαφέρον η μελέτη της Δανίας, μιας χώρας που χρησιμοποιείται σήμερα σαν υπόδειγμα για την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Οι κοινοτικές μορφές ιδιοκτησίας μονάδων ΑΠΕ (π.χ. περίπου το 80% των εγκατεστημένων ανεμογεννητριών στη Δανία ανήκαν το 2001 σε 175.000 οικογένειες) αλλά και η μεγάλη παράδοση συνεταιρισμών - κολλεκτίβων σε βασικούς τομείς παραγωγής αποτέλεσαν καθοριστικούς παράγοντες που διευκόλυναν την ανάπτυξη των ΑΠΕ με ρυθμούς που μοιάζουν αδύνατοι για άλλες χώρες.

Εδώ και 150 χρόνια το επικρατούν σύστημα παραγωγής και κατανάλωσης αναπτύχθηκε αφήνοντας ανοιχτή τη βρύση ηλεκτρικού ρεύματος μεταφέροντας ασύμμετρα τις καταστροφικές συνέπειες τόσο στον χώρο όσο και στον χρόνο. Ακόμα και η εξοικονόμηση ενέργειας, που προφανώς απαιτείται, μπορεί να επιτευχθεί μόνο στη βάση μιας κοινωνίας που έχει συνείδηση των αναγκών της, του τρόπου με τον οποίο παράγεται όχι μόνο η ενέργεια αλλά κάθε υλικό μέσο συντήρησής της, και τελικά συνείδηση και έλεγχο της ίδιας της πορείας της μέσα στον χρόνο.

Αυτή η «κοινωνία των πολιτών» δεν μπορεί παρά να είναι μια κοινωνία πολιτών που διαμορφώνουν ενεργά την πολιτική για την ενέργεια και δεν περιορίζονται στον ρόλο του παθητικού καταναλωτή.

*Ο Γιάννης Μάργαρης είναι ηλεκτρολόγος μηχανικός & μηχανικός υπολογιστών, υποψήφιος διδάκτορας ΕΜΠ

Δεν υπάρχουν σχόλια: