Τετάρτη, 3 Δεκεμβρίου 2008

ΣΧΟΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Αντί εισαγωγής
Δυστυχώς για άλλη μία φορά αποδεικνύεται το γεγονός ότι η ηγεσία του
ΥΠΕΧΩΔΕ, όχι μόνο δεν μπορεί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, αλλά ούτε
καν να αντιληφθεί τη σύγχρονη πραγματικότητα και τις προκλήσεις της σύγχρονης
εποχής.
Σε μία εποχή που οι κλιματικές αλλαγές απειλούν με καταστροφή τα πιο σημαντικά
οικοσυστήματα του πλανήτη και ενώ η παγκόσμια οικονομική κρίση καθιστά τη
στροφή στην πράσινη οικονομία επιτακτική ανάγκη, η ηγεσία του ΥΠΕΧΩΔΕ
αποτυγχάνει να καταστρώσει το σχέδιο που θα συμβάλει στην καταπολέμηση των
κλιματικών αλλαγών, θα εγγυηθεί την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και την
ενεργειακή ασφάλεια και θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας.
Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ) θα έπρεπε να αποτελεί
μέρος του σχεδίου αυτού καθώς ο ρόλος του είναι να ορίζει ένα
γενικότερο πλαίσιο, μέσα στο οποίο θα προβλέπεται η επιθετική ανάπτυξη
των ΑΠΕ, ενώ θα εξειδικεύει ρητά, αποκλειστικά και με σαφήνεια τις
περιπτώσεις αποκλεισμού καθώς και την αιτιολογική τους βάση.
Αντίθετα, το ΕΧΠ που δημοσιεύτηκε αποτελεί προϊόν συμβιβασμού –και όχι
σύνθεσης-, το οποίο επιχειρεί να μην αφήσει κανένα δυσαρεστημένο, χωρίς τελικά
να διαθέτει το απαραίτητο όραμα. Είναι ασαφές σε αρκετά σημεία –όπως θα
εξηγήσουμε πιο αναλυτικά παρακάτω- και αφήνει περιθώρια ερμηνείας κατά το
δοκούν της εκάστοτε δημόσιας υπηρεσίας, δίνοντας περιθώρια για ακόμα
περισσότερη γραφειοκρατία .
Αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν και θετικά σημεία στο ΕΧΠ για τις ΑΠΕ, με
σημαντικότερο όλων τη δημοσίευσή του. Για παράδειγμα, στα θετικά θα πρέπει να
επισημάνει κανείς τις ρυθμίσεις του άρθρου 21 ότι τα Περιφερειακά Πλαίσια
Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης πρέπει να εναρμονίζονται με τις
κατευθύνσεις του Ειδικού Χωροταξικού και επιπλέον, τα υποκείμενα Γενικά
Πολεοδομικά Σχέδια και τα Σχέδια Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτών
Πόλεων δεν μπορούν να εισάγουν περιοριστικές ρυθμίσεις για την ανάπτυξη έργων
ΑΠΕ πέραν όσων ήδη προβλέπονται με τις διατάξεις του Ειδικού Χωροταξικού.
Αναγνωρίζοντας ότι η διαδικασία διαβούλευσης έχει ολοκληρωθεί, τα παρακάτω
σχόλια αποτελούν μία επισκόπηση της τελικής μορφής του ΕΧΠ. Για την καλύτερη
ανάγνωση του κειμένου, παρατίθενται αρχικά κάποια γενικά και επί της αρχής
σχόλια και στη συνέχεια κατηγοριοποιούνται ανά τεχνολογία.

Γενικά
Αν και το ΕΧΠ κάνει λόγο στη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία και τους στόχους που
αυτή θέτει για το έτος 2020, παραβλέπει τους εθνικούς στόχους. Η Ελλάδα έως το
2020 θα πρέπει να παράγει το 18% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας από ΑΠΕ,
κάτι που σημαίνει ότι στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής, οι ΑΠΕ θα πρέπει να
διεισδύσουν κατά περίπου 35%. Αντίθετα κάνει λόγο για στόχο 29% (σύμφωνα με
το Ν.3468/06), ο οποίος όμως είναι ανεπαρκής, παρωχημένος και θα ξεπεραστεί
από την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Επιπλέον, το ΕΧΠ συνεχίζει να αγνοεί το γεγονός ότι οι ΑΠΕ θα πρέπει να
χωροθετούνται με βασικό κριτήριο την ύπαρξη του αντίστοιχου δυναμικού.
Υπερτονίζει παράλληλα τον και δίνει παράλληλα τεράστια χαρακτήρα ‘πλαφόν’ και
εξειδικεύσει αριθμητικά μία καθαρά θεωρητική έννοια, όπως η φέρουσα ικανότητα.
Η πρακτική αυτή ελλοχεύει τον κίνδυνο να εγκλωβίσει την ανάπτυξη των ΑΠΕ στα
αριθμητικά όρια της ‘φέρουσας ικανότητας’ όπως αυτή εννοείται στο ΕΧΠ.
Αντίστοιχα, αν και το ΕΧΠ πλέον δεν συναρτά την έννοια της τυπικής
ανεμογεννήτριας (α/γ) από την εγκατεστημένη της ισχύ, δυστυχώς στις διατάξεις
περί φέρουσας ικανότητας, ταυτίζει τις α/γ με τις αντίστοιχες α/γ των 2MW. Η
άποψη αυτή έχει ήδη ξεπεραστεί από την πραγματικότητα, καθώς οι σύγχρονες
α/γ είναι μεγαλύτερες και πιο αποδοτικές και άρα χρειάζονται πλέον λιγότερες α/γ
για την κατασκευή ενός αιολικού πάρκου. Στην Ελλάδα ήδη λειτουργούν αιολικά
πάρκα με α/γ ισχύος 3MW έκαστη.
Τέλος, το ΕΧΠ συνεχίζει να εξαρτά την ενεργοποίησή του από μία σειρά
διαδικαστικών ενεργειών, οι οποίες περιγράφονται αναλυτικά στο Πρόγραμμα
Δράσης. Η αίρεση αυτή αναμένεται να καθυστερήσει ακόμα περισσότερο την
ενεργοποίηση του ΕΧΠ και συνεπακόλουθα θα θέσει ακόμα περισσότερα εμπόδια
στην ανάπτυξη των ΑΠΕ.

Αιολική ενέργεια
Σε γενικές γραμμές το ΕΧΠ ‘ενοχοποιεί’ την αιολική ενέργεια καθώς θεωρεί την
εγκατάσταση α/γ de facto ασύμβατη σε πλήθος περιπτώσεων (πχ εγκατάσταση
κοντά σε οικισμούς ή περιοχές με τουριστική κίνηση). Αγνοεί δυστυχώς ότι η
αιολική ενέργεια ως ανανεώσιμη τεχνολογία κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο σε ένα
μοντέλο αποκεντρωμένης παραγωγής ενέργειας, όπου η ενέργεια παράγεται κοντά
στο σημείο που καταναλώνεται. Επίσης δε λαμβάνει υπόψιν τα διδάγματα της
διεθνούς εμπειρίας στις χώρες με σαφώς αυστηρότερη περιβαλλοντική νομοθεσία,
όπου η αιολική ενέργεια έχει ήδη αναπτυχθεί ραγδαία. Τέλος συνεχίζει να θεωρεί
αυθαίρετα ό,τι οι α/γ καλύπτουν 75,86 στρέμματα, όταν στην πραγματικότητα δεν
καλύπτουν περισσότερο από 20 στρέμματα.
Άρθρο 6
Περιοχές αποκλεισμού και ζώνες ασυμβατότητας
Η παρ.1, περ. η, θεωρείται σκανδαλώδης καθώς απαγορεύει την εγκατάσταση
αιολικού πάρκου κοντά σε οικισμούς ή τουριστικές εγκαταστάσεις ακόμα και αν
αυτές είναι εκτός σχεδίου δόμησης και αυθαίρετες. Επιπλέον, η περίπτωση θ
θεωρείται αδικαιολόγητος περιορισμός.
Στην παρ.5 περ.α προσδιορίζεται νέα ζώνη αποκλεισμού δίπλα στις ζώνες
αποκλεισμού, που ορίζει το άρθρο 6. Η ρύθμιση αυτή δεν έχει καμία
δικαιολογητική βάση και θα οδηγήσει σε περαιτέρω περιορισμό της εν λόγω .
Άρθρο 7 - 10
Ειδικά κριτήρια χωροθέτησης αιολικών μονάδων
Παρά τη βελτίωση των εν λόγω διατάξεων, οι περιορισμοί σε σχέση με την
πυκνότητα που τίθενται στα άρθρο 7, 8, 9 και 10 παραβλέπουν τις
γεωμορφολογικές ιδιαιτερότητες της χώρας, όπως και άλλους περιορισμούς (πχ
δίκτυα, αιολικό δυναμικό, αδειοδοτικοί, τεχνικοί περιορισμοί). Ενώ επομένως μία
ανεμογεννήτρια δεν απαιτεί στην πραγματικότητα έκταση μεγαλύτερη από 20
στρέμματα, (ενώ δεσμεύει μόλις 250 – 300 τ.μ γης για την κατασκευή της βάσης
του πυλώνα της α/γ), η ρύθμιση που προβλέπουν τα άρθρα αυτό θα οδηγήσουν σε
σημαντικό περιορισμό στην εγκατάσταση αιολικών πάρκων.
Ειδικά για την Αττική, οι περιορισμοί που τίθενται στο άρθρο 9 σε συνδυασμό με
τους περιορισμούς του παρατήματος IV, καθιστούν πρακτικά αδύνατη την
εγκατάσταση αιολικών πάρκων στην Αττική. Ο περιορισμός αυτός είναι άνευ
ουσίας ενώ είναι συμβολικά άδικος καθώς η Αττική ευθύνεται για το μεγαλύτερο
ποσοστό της κατανάλωσης ενέργειας στη χώρα.
Τέλος στην περίπτωση του θαλάσσιου χώρου και των ακατοίκητων νησίδων, οι
περιορισμοί που τίθενται αναμένεται να περιπλέξουν σημαντικά την αδειοδοτική
διαδικασία.
Μικρά υδροηλεκτρικά έργα
Η Greenpeace ήδη από την ψήφιση του Ν. 3468/06 είχε διατυπώσει την αντίθεσή
της στην ενσωμάτωση των υδροηλεκτρικών μεγαλύτερων των 15MW στην
κατηγορία των μικρών υδροηλεκτρικών και υποστήριξε τον περιορισμό της
εγκατεστημένης ισχύος σε 10MW, κατά τις προηγούμενες νομοθετικές ρυθμίσεις.
Ηλιακή ενέργεια
Μία πρώτη ασάφεια που δημιουργείται είναι η περίπτωση των ηλιοθερμικών
συστημάτων. Στους ορισμούς του άρθρου 2, τα ηλιοθερμικά δεν αναφέρονται
ρητά, ενώ γίνεται λόγος μόνο για φωτοβολταϊκά συστήματα. Δημιουργείται
σύγχυση ως προς το αν οι διατάξεις του άρθρου 17 για ‘τα κριτήρια χωροθέτησης
εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας’ περιλαμβάνουν τα
ηλιοθερμικά συστήματα.
Στο άρθρο 17, παρ.1 ‘ενοχοποιούνται’ τα φωτοβολταϊκά τα οποία, σύμφωνα με το
ΕΧΠ θα πρέπει να εγκαθίστανται μακριά από πολυσύχναστους και κατά προτίμηση
σε αθέατους χώρους. Παραδόξως, αγνοείται το γεγονός ότι τα φωτοβολταϊκά
συστήματα εγκαθίστανται και σε στέγες κτιρίων.
Το άρθρο 17 του ειδικού χωροταξικού αναφέρει τα εξής: “Οι αποστάσεις των
εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας από τις ζώνες αποκλεισμού
της παραγράφου 2 και οι ειδικότεροι όροι χωροθέτησης των συνοδευτικών τους
έργων καθορίζονται, κατά περίπτωση, στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής
αδειοδότησης”. Η παράγραφος αυτή αφήνει ανοιχτά τα περιθώρια αυθαίρετων
ερμηνειών και αποφάσεων σε επίπεδο τοπικών αρχών. Κατ’ αρχήν, η ίδια η έννοια
της ζώνης αποκλεισμού γύρω από ζώνη αποκλεισμού είναι παράλογη και
αυθαίρετη και αναιρεί τον καθορισμό της αρχικής ζώνης. Στην περίπτωση των
φωτοβολταϊκών η περίπτωση είναι πιο ξεκάθαρη, αφού η φύση της τεχνολογίας
αυτής επιτρέπει να τοποθετούνται πάνω σε κτίρια και μέσα σε οικισμούς και
συνεπώς η λογική του καθορισμού ελάχιστων αποστάσεων εγκατάστασης
καθίσταται πρακτικά χωρίς νόημα.
Τέλος, συνεχίζεται να αποκλείεται η εγκατάσταση εγκαταστάσεων ηλιακής
ενέργειας σε γαίες υψηλής παραγωγικότητας, χωρίς να έχουν ποτέ καθοριστεί
ποιες είναι αυτές. Στο άρθρο 56 του Ν. 2945/2001 ορίζεται σαφώς ότι “με κοινή
απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων και
Γεωργίας, που δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθορίζονται τα
κριτήρια με τα οποία διαβαθμίζεται σε ποιότητες και κατατάσσεται σε κατηγορίες
παραγωγικότητας η αγροτική γη”. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα δεν υπήρξε τέτοια
απόφαση και φυσικά δεν καθορίστηκαν αντίστοιχα κριτήρια. Με βάση βέβαια την
τρέχουσα πρακτική, ακόμη και σε αγροτικές περιοχές υψηλής παραγωγικότητας
επιτρέπονται συγκεκριμένες χρήσεις (περιλαμβανομένης της εγκατάστασης
μεταποιητικών επιχειρήσεων), αφού μία ύπαιθρος χωρίς υποδομές και άλλες
λειτουργίες θα ήταν πλήρως αποστεωμένη και μη λειτουργική.

Δεν υπάρχουν σχόλια: